Wanneer je de diagnose kanker krijgt, word je direct in de overleefstand gezet. Je agenda wordt overgenomen door ziekenhuisafspraken, scans en behandelingen zoals chemotherapie of bestraling. In deze periode ligt de volledige focus op het medische aspect en het fysieke overleven. Er is op dat moment vaak weinig ruimte voor de diepe emotionele impact van de ziekte.
In dit artikel bespreken we met Lobke, oncologisch verpleegkundige en seksuologe, waarom de emotionele verwerking vaak pas echt op gang komt op het moment dat de medische rollercoaster tot stilstand komt.
De overleefstand tijdens de behandelingen
Gedurende het behandeltraject word je geleefd door de protocollen van het ziekenhuis. Je bent bezig met het verwerken van medische informatie, het ondergaan van zware behandelingen en het omgaan met fysieke bijwerkingen. Hoewel er in deze fase veel emoties zijn, worden deze vaak naar de achtergrond gedrukt, omdat alle energie nodig is voor de strijd tegen de ziekte. De focus ligt op het bereiken van de finishlijn van de behandelingen.
Lobke ziet dit regelmatig en benadrukt dat deze overleefstand een natuurlijke beschermingsreactie van het lichaam en de geest is. Pas wanneer de directe dreiging en de constante stroom aan medische handelingen stoppen, ontstaat er ruimte voor de mentale weerslag.
Bekijk de video van onze ervaringsdeskundige Minke over haar ervaring met de emotionele verwerking van kanker.
De verwachting versus de werkelijkheid
Een van de grootste uitdagingen voor (ex-)patiënten is de kloof tussen hun eigen innerlijke wereld en de verwachtingen van de buitenwereld. Zodra de laatste behandeling achter de rug is, zien vrienden, familie en collega’s vaak dat je bent genezen. Hierdoor kan de verwachting ontstaan dat je de ziekte ook emotioneel hebt verwerkt en dat je weer de oude bent.
Lobke vertelt hierover: “Er wordt heel vaak gedacht: we werken naar het eindpunt van de behandeling toe en dan is het klaar en dan voel ik mij weer fijn, zowel fysiek als mentaal. Terwijl je vaak inderdaad juist ziet dat mentaal eigenlijk de klap pas later komt”. Het contrast tussen de externe vreugde over de goede uitslag en de interne leegte of angst kan hierdoor zeer eenzaam voelen.
Waarom de emotionele verwerking pas later komt
Het is een logische vraag waarom de emotionele verwerking van kanker niet gelijktijdig met de behandelingen oploopt. Het antwoord ligt in het feit dat het menselijk brein simpelweg niet in staat is om een trauma volledig te verwerken terwijl het trauma nog gaande is. De emotionele verwerking begint vaak pas echt nadat je uit de medische overleefstand komt.
De structuur van het ziekenhuis valt weg en je moet plotseling je weg terugvinden in het gewone leven, terwijl je lichaam en geest nog getekend zijn door wat er is gebeurd. “We hebben daar geen protocol voor, er is daar geen tijdspad voor”, legt Lobke uit. Iedereen doet dat op zijn eigen manier en het is belangrijk om te beseffen dat er geen vaste datum is waarop je je weer goed zou moeten voelen.
Geen vast tijdspad voor verdriet en boosheid
De gedachte dat je na een paar maanden wel weer de oude moet zijn, is een fabel die voor veel frustratie zorgt. Emoties zoals boosheid en verdriet kunnen op de meest onverwachte momenten weer naar boven komen, soms zelfs jaren na de behandeling. Je kunt je afvragen waarom dit je is overkomen of waarom je je nog steeds niet zo energiek voelt als voorheen.
Lobke benadrukt dat dit volkomen normaal is: “Ik zeg er is geen tijdspad voor om je emoties te tonen, dus ook jaren later kan ineens nog dat verdriet, die boosheid, waarom is dit mij overkomen? Waarom voel ik mij nog niet zo goed als eerder? Dat kan altijd ontstaan”. Het is dus niet zo dat de vlag direct uit kan op emotioneel gebied zodra de behandelingen klaar zijn.
Praten over emoties is een teken van kracht
Veel mensen proberen hun emoties te onderdrukken, omdat ze niet zwak willen overkomen of hun omgeving niet willen belasten met hun zorgen. Juist het tonen van kwetsbaarheid is echter een teken van enorme kracht in het herstelproces. “Het is niet zwak om je emoties te tonen, ook niet een aantal jaar later”, stelt Lobke. Door te praten over de angst, de onzekerheid over de toekomst en de moeite met het vinden van je nieuwe ik, geef je jezelf de kans om de ervaringen echt te integreren. Lobke adviseert: “Juist is het ook heel belangrijk om daar dus over te praten, omdat je juist op die manier dan eigenlijk sterk bent”. Of dit nu is met je partner, een goede vriend of een ervaringsdeskundige, het delen van je verhaal helpt bij het proces van herstel.
Bekijk de video van onze ervaringsdeskundige Minke over haar ervaringen na de kankerbehandeling.
Psychologische impact van kanker voor naasten
Niet alleen degene die ziek is moet de kanker emotioneel verwerken; dit geldt ook voor je naasten. Voor familie en vrienden kan de psychologische impact van kanker net zo heftig zijn. Het is daarom vaak een zoektocht hoe ze de beste steun kunnen bieden. De impact van kanker raakt namelijk het hele systeem rondom de patiënt.
Wanneer je iemand wilt steunen die kanker krijgt, is het belangrijk om te begrijpen dat de emotionele behoefte per fase verschilt. In het begin is praktische hulp vaak welkom, maar naarmate het traject vordert, wordt de behoefte aan erkenning van de emotionele zwaarte groter. “Het is niet zwak om je emoties te tonen, ook niet een aantal jaar later”, herinnert Lobke ons. Door als naaste de ruimte te geven voor deze emoties, zonder direct met oplossingen te komen, bied je de meest waardevolle steun.
Praten als teken van kracht
Het uiten van gevoelens wordt soms verward met zwakte, maar in het kader van kankerherstel is het juist een teken van enorme kracht. Praten over de angst voor terugkeer, de veranderde intimiteit of de dagelijkse vermoeidheid helpt om de ervaringen te integreren in je leven.
Lobke benadrukt het belang hiervan: “Juist is het ook heel belangrijk om daar dus over te praten, omdat je juist op die manier dan eigenlijk sterk bent.” Of je dit nu doet met een partner, een goede vriend of een zorgverlener, het delen van je innerlijke wereld zorgt ervoor dat je de last niet alleen hoeft te dragen.
Heb je behoefte aan een gesprek over emotie, relaties of intimiteit bij kanker?
Juist over niet-medische onderwerpen zoals emotie, relaties of intimiteit kan het fijn zijn om met iemand te spreken die hetzelfde heeft meegemaakt. Stichting CancerConnect is het nationale netwerk van ervaringsdeskundigen voor mensen met de diagnose kanker.
Voor iedere kankerpatiënt hebben wij een ervaringsdeskundige paraat, die wij matchen op oncologische diagnose en persoonlijke omstandigheden en voorkeuren. Neem contact met ons op voor lotgenotencontact.
